ProPublica nimbunga yamakani iitavwoli iibeleka mukuvwuntauzya kubelesya nguzu munzila iitali kabotu. Lemba kuti ujane makani eesu mapati kusaanguna.
Tuchili mukupa lipooti. Sena kuli makani ngomujisi aatala akuti zintu zitabikkilizyidwe zyakabikkilizyigwa biyeni mumulongo wakutabbadelwa mitelo? Ulakonzya kubandika a Robert Faturechi waku Signal a 213-271-7217.
Nikwakainda Muzuluzi wanyika Donald Trump naakaambilizya mitelo mipya kumatalikilo eemwezi, White House yakagwisya mulongo wazintu ziinda ku 1,000 zyakali kuyoogwisigwa mitelo.
Chimwi chazintu zili mumulongo ooyu ni polyethylene terephthalate, iizyibidwe kuti PET resin, thermoplastic iibelesyegwa kupanga mabbodela aamapulasitiki.
Tachilibonyi pe kuti nkamboonzi inkamu niyakaangununwa kuzwa kuzisubulo, alimwi nobaba beendelezi bamakwebo tabazyi chakapa kuti zisubulo zibikkwe.
Pesi kusala kwakwe nkuzunda kuli sikubamba mabbodela aa Coca-Cola Reyes Holdings, imwi yamakkampani mapati mu US, yeendelezyegwa abakwesu bobile aabo bakagwasizya mamiliyoni aamadola kugwasya ba Republican. Inkampani eeyi lino-lino yakalemba kkampani yabantu bayanda kuchita mulimu iiswaangene abweendelezi bwaTrump kuti ikwabilile mitelo yayo, zilembedwe zitondezya.
Tachilibonyi kuti naa kusungwaazya kwakkampani kwakagwasya mukulomba kwakulekelelwa. Reyes Holdings abasikugwasilizya bakwe tiibakafwambaana kwiingula mibuzyo kuzwa kuli ProPublica. I White House ayalo yakakaka kwaamba, asi bamwi basikwaambilizya makwebo bakaamba kuti beendelezi bakakaka kulomba kwakulekelelwa.
Kubikkilizyigwa kwama resini kutapandululwi mumulongo kutondeezya mbuli mfwulumende yaku Amelika nzila yakubikka mitelo mboitakwe bupanduluzi. Basikutola lubazu bapati bachili mumudima aatala akuti nkamboonzi zintu zimwi nzyozibbadelwa mitelo mpawo zimwi tazibbadelwi. Kunyina bupanduluzi busalala bwakucinca kwamitelo. Babelesi beendelezya bakapa makani aatali kabotu aatala amitelo naakuti bakakaka kwiingula mibuzyo.
Kubula kusalala munzila eeyi kwabusya kulibilika akati kabasyaazibwene mumakwebo kuti makkampani aajatikizyidwe mumakani aamapolitikisi alakonzya kugwisigwa mutelo kakunyina kuzyiba.
"Chilakonzya kuba bumpelenge, asi chilakonzya kuba kutakonzya," sikukazya uubeleka aatala amilawu yamitelo wakaamba aatala akubikkilizya PET resin mumitelo. "Mubwini, kwakali kufwambaana loko zyakuti tandizyi pe kuti nguni wakayinka ku White House kuyoobandika mulongo ooyu abantu boonse."
Muchiindi chabweendelezi bwakusaanguna bwaTrump, kwakali nzila iizumizyidwe yakuyandaula kugwisigwa mutelo. Makkampani akatuma myaanda yazyuulu zyamafoomu aakulomba kuti zintu nzyobapanga tazyeelede kubbadelwa mitelo. Ikulomba kwakaambilizyigwa kubuleya kuchitila kuti nzila zyakubikkila mitelo zikonzye kulanga-langwa. Ooku kusalala kwakazumizya basyaabusongo kuti kumbele balange zyuulu zyakulomba akujana kuti basikusanga ba Republican bakali kukonzya kutambula lugwasyo.
Mubweendelezi bwabili bwaTrump, lino, taakwe nzila iizumizyidwe yakulomba lugwasyo lwamitelo. Bapati bamakwebo abasikukulwaizya babeleka kabajalilidwe. Bboodi lyabasikulemba lya Wall Street Journal nsondo yainda lyakaamba kuti "kubula lusyomo kwanzila" kweelanisigwa "achiloto kuzwa ku Washington swamp."
Mulawu wabweendelezi wakwaambilizya mitelo mipya yaTrump ulakonzya kubikka zisi zyoonse mumitelo ya 10%, antoomwe akugwisigwa kwakaambwa kuti nzintu zilimu misamu, ma semiconductor, forestry, copper, critical minerals, antoomwe anguzu. Mulongo uutobela ulapandulula zintu zimwi zikonzya kutabbadelwa.
Nokuba boobo, kulanga-langa mulongo ooyu kwakacitwa a ProPublica kwakajana kuti zintu zinji tiizyakali kunjila muzibeela eezyi zipati naa kuti tiizyakali kunjila pe, kakuli zimwi zintu zyakali kunjila muzibeela eezyi tiizyakali kufwutulwa pe.
Mbuli chitondeezyo, mulongo wa White House wakutabbadelwa ujatikizya misyobo myiingi ya asbestos, eeyo iitabonwi mbuli mabwe aayandikana loko alimwi tailibonyi kuti ilakonzya kunjila muzibeela zyoonse zyakutabbadelwa. Mabwe aaleta kkansa kanjikanji abonwa kuti taakwe mpindu kukukwabilila cisi naa kubuvwubi bwaku Amelika pele acibelesyegwa kupanga chlorine, pele mbunga ya Biden ya Environmental Protection Agency yakakasya kunjila kwazintu eezyi kuzwa kunze aacisi mwaka wamana. Bulelo bwaTrump bwakatondeezya kuti bulakonzya kujokezya zimwi zyakalesyegwa muchiindi chaBiden.
Mwaambilizi wa American Chemistry Council, kabunga kamakwebo kakali kukazya kulesyegwa ooku nkaambo kalakonzya kuchisa makwebo aa chlorine, wakati kabunga aaka tiikwakasungwaazya kuti asbestos igwisyigwe mumitelo alimwi tiiyakazyi kaambo nkaakabikkilizyigwa. (Makkampani obile mapati aa chlorine aalo taakwe naakatondezya mumafoomu aabo aakuyubununa kuti bakali kulomba mitelo.)
Zimwi zintu zili mumulongo eezyo zitagwisyi pe pesi zitakwe ntenda zibikkilizya ma coral, zikwabilizyo, amafwuwa aa cuttlefish (zibeela zya cuttlefish zikonzya kubelesegwa mbuli chakulya chakuyungizya kubanyama).
I PET resin ayalo taiwi muzibeela zyoonse zyakugwisigwa. Basyaazibwene baamba kuti fulumende ilakonzya kubona kuti nchintu chipa nguzu nkaambo zintu zili mumo zizwa kumafuta. Asi zimwi zintu zizuzikizya zyeelelo zili ansi tazibikkilizyidwe pe.
"Twakagambwa mbuli bamwi boonse," wakaamba Ralph Wasami, mweendelezi wa PET Resin Association, kabunga kabasambazi ba PET. Wakati resin taiwi mumulongo wakugwisigwa ccita kuti zintu eezyo zyabikkwa mumabbokesi.
Malembe atondezya kuti mumweezi wane wamwaka wayinda, aawo Trump naakazunda musalo, sikubamba mabbodela aa Coca-Cola Reyes Holdings wakawula Ballard Partners kuti basungwaazye mitelo. Mumweezi watatu wakusaanguna mumunyaka ooyu, aawo Trump naakabikkwa acuuno, zilembedwe zitondezya kuti Ballard wakatalika kusungilizya Dipatimenti yaMakwebo, eeyo iibikka milawu yamakwebo, kuti ibbadele mitelo.
Inkamu yaba busena bwakuunkila kumakkampani ayanda kubeleka amfulumende yaTrump. Lyakasungwaazya inkamu yaTrump, mbunga yaTrump, mpawo babelesi bayo babikkilizya beendelezi bapati mbuli Mubetesi Mupati Pam Bondi aMupati wababelesi Susie Wiles. Sikutalisya kkampani, Brian Ballard, ngusikuyobolola mali aaTrump ooyo Politico ngwaakaamba kuti "nguujisi nguzu kapati muWashington waTrump." Ngumwi wabasikukulwaizya bobile ku kkampani aabo bakakulwaizya kuti mitelo ibbadelwe ku Reyes Holdings, kweendelanya amalembe aamfwulumende.
Chris a Jude Reyes, banabokwabo bavwubi bali musule lya Reyes Holdings, abalo balijisi kujatana kupati amapolitikisi. Malembe aakuyubununa mali aakubelesya mukukambauka atondezya kuti nikuba kuti bakasanga kuli bamwi ba Democratic, bunji bwazipego zyabo zyatwaambo twacisi zyakaya kuli ba Republicans. Nikwakainda kuzunda kwaTrump, Chris Reyes wakatambwa ku Mar-a-Lago kuti akaswaangane aTrump lwakwe mwini.
Kugwisigwa kwa PET resin takuli buyo chilongezyo kuli Reyes Holdings, pesi nchintu chibotu kuli bamwi bakkampani baula resin kuti bapange mabbodela, antoomwe amakkampani aazyakunywa abelesya. Kumatalikilo amunyaka ooyu, Mupati wa Coca-Cola wakaamba kuti inkamu iyoosanduka kubelesya mabbodela aamapulasitiki akaambo kamitelo mipya ya aluminiyamu. Inzila eeyo ilakonzya kwaalilwa kuti mitelo mipya yasika kuma thermoplastics. Malembe aakuyubununa atondezya kuti inkamu yakakulwaizya Nkuta Mpati yakukazya mitelo mwaka uno, pesi magwalo taakwe naakali kwaamba milawu, mpawo inkamu tiiyakaingula mibuzyo kuzwa kuli ProPublica. (Coca-Cola yakasola kusika kuli Trump, yakapa mali aasika ku $250,000 kukubikkwa kwakwe acuuno, mpawo Mupati wayo wakapa Trump bbodela lya Diet Coke, soda njayandisya.)
Chimwi chibeela chakachita obotu loko mukugwasyigwa kuzwa kumitelo yakabikkwa ino-ino mbulimi, oobo bubikkilizya misamu myiingi iijaya tuzunda alimwi amanyolo.
Kabunga ka American Farm Bureau Federation, kabunga kasungwaazya zyabulimi, lino-lino kakabikka buvwuntauzi awebbusayiti yabo kalumbaizya kulekelelwa kwazibeela zyabulimi akwaamba kuti kulekelelwa kwa turf a potash "nkusoleka kuyumu kwambunga zyabulimi mbuli American Farm Bureau Federation" alimwi "mbumboni bwakugwasya kwajwi lyabalimi abasikulima."
Kuli zimwi zintu zyiingi zizwa kunze zitanjili mumulongo uutabbadelwi mitelo, asi zilakonzya kunjila mumulongo uutabbadelwi mutelo kuti zyapandululwa munzila mpati.
Chimwi chitondezyo nchintu chakupanga chifwefwema cha sucralose. Kubikkilizyigwa kwawo inga kwagwasya kapati makkampani abelesya chintu eechi muzyakulya azyakunywa. Asi sucralose chimwi chiindi ilabelesyegwa mumisamu kuti ichite kabotu. Tachikwe makani kuti naa White House yakazumizya kuti ibikkilizyigwe akaambo kakugwisigwa kwa misamu iikola naakuti nkaambo kamwi.
Misyobo mipati yakatambula lwaanguluko yakali makwebo aayo mfwulumende yaku Amelika njaakali kuvwuntauzya kuti naa inga kwaba mitelo yakumbele kunsi aanguzu zyakwe zyakubikka mitelo yakukwabilila lukwabililo lwacisi.
Makani ngomubala akachitwa abasikubala besu. Tulangila kuti zilakusungwaazya kuti ugwasyilizye ProPublica kuchitila kuti tuzumanane kuchita mulimo wakuvwuntauzya uuyubununa nguzu, uuyubununa kasimpe, akusololela kuchincha kwini.
ProPublica ninkamu yamakani iitavwoli mali iilyaabide kugwasya makani aatakwe lubazu, aayeeme atwaambo twamasimpe aayo aalanganya nguzu zyabweendelezi. Twakatalisyigwa mu 2008 mukwiingula kucheya kwakwaambilizya makani. Twakatola myaaka iitandila ku15 katuyubununa kutalulama, bumpelenge, akubelesya nguzu munzila iitali kabotu — mulimu uufwambaana, uudula, alimwi uuyandika kapati kubweendelezi bwesu bwacisi kwiinda lyoonse. Sikuzunda ziindi zili musanu ababili zya Pulitzer Prize, twakasololela kuchincha mumfwulumende zyacisi azyamuminzi, makkampani, mbunga, azimwi, kumwi katubamba luyandisisyo lwabantu boonse akati-kati kamakani eesu.
Zintu zilisumpukide kwiinda lyoonse. Kuzwa kuzyeelelo zyamfwulumende kusikila kubuumi bwakuzyala kusikila kumapenzi aachiimo chamulengalenga azimwi, ProPublica ili kunembo lyamakani aayandika kapati. Lugwasyo lwako luyootugwasya kubamba aabo bali mubweendelezi kuti babe amulandu akubamba kasimpe kuti katusika afwaafwi.
Swaanganya abasikugwasyilizya bainda ku 80,000 muchisi choonse mukugwasyilizya mulimo wakuvwuntauzya kuchitila kuti ukonzye kuzibisya, kusungwaazya, akugwasya kutamani. Twalumba loko akupa kuti mulimo ooyu ukonzyeke.
Ndijane kwiinda mukubelesya imeyili naakuti nzila iikwabilidwe kuti upe makani aajatikizya mfwulumende yanyika yoonse amakwebo aaTrump.
ProPublica iyoobikkila maanu kuzintu ziyandika kubikkilwa maanu kapati muchiindi cha Donald Trump chabili. Aaya ngamakani amwi basikwaambilizya besu ngobayoobikkila maanu — anzila mbotukonzya kusika kuli ngawo kakunyina ntenda.
Amwiiye zyiingi aatala akabunga kesu kabasikumwaya makani. Tulazumanana kwaabila zintu nzyotweelede kubikkila maanu mbuli makani mbwaayaabuyaambele.
Ndilaamba zyabuumi azyabusena antoomwe ambunga zyeendelezya, kubikkilizya a Environmental Protection Agency.
Ndilaamba zyabululami abweendelezi bwamilawu, kubikkilizya a Justice Department, baloya baku Amelika, ankuta.
Ndilalanga-langa makani aajatikizya maanda alimwi azyakweenzya, kubikkilizya amakkampani aali muzibeela eezyi alimwi abasikulela ibazilanganya.
Kuti kotakwe nzila yakugwasya naakuti makani, tuchiyanda lugwasyo lwako. Lembya kuti ube umwi wabeendelezi besu ba Federal Worker Resource Network kuti utujata kufumbwa chiindi.
Basyaazibwene aabo bakalanga-langa kkodi ya ProPublica bakajana tumpenda tunji tukatazya mubweende bwazintu oobo bwakapa mumuni aatala akuti beendelezi baTrump bazumizya busongo bwakupanga zintu kuti bugwisye milimu iiyandikana.
Zyakalekkoodwa zyakajanwa a CNN zitondezya kuti mubelesi ku Dipatimenti ya Mfulumende iibeleka obotu uutakwe luzibo lwabusilisi wakabelesya AI kuzyiba zizuminano zya VA zyakumanizya. "AI yakali chibelesyo chitali kabotu pe," syaazibwene umwi wakaamba.
Thomas Fugate, mwaka omwe buyo kuzwa ku kkoleji katakwe luzibo lwakukwabilila cisi, wakali mubelesi wa Dipatimenti ya Lukwabililo lwa Nyika wakali kulanganya busena bupati bwamfulumende bwakulwana nkondo.
Kulwana kwamusololi wanyika aatala akusoleka kwabantu baindene-indene kwakagwisya milimo yababelesi bamfwulumende bayiide kapati — nikuba kuti imwi milimu njobakasweekelwa tiiyakali kweendelana amakanze aa DEI.
Kweelana amalembe aaDipatimenti yaLukwabililo lwaNyika, beendelezi bakalizyi kuti bantu bainda kucisela chabantu bali 238 bakatandwa tiibakajisi milandu muUnited States mpawo bakatyola buyo milawu yabantu bazwa kulizimwi nyika.
Micah Rosenberg, ProPublica; Perla Treviso, ProPublica a The Texas Tribune; Melissa Sanchez a Gabriel Sandoval, ProPublica; Ronna Riskes, Rebel Alliance Investigations; Adrian Gonzalez, Basikuvwuntauzya Makani Aakubeja, Mukubwe Kaangala 30, 2025, 5:00 AM CST
Mbuli White House niyakasandula babelesi amali kuzwa kumilimo yakulwisya buzangi kuya kukutanda bantu biingi, zisi zyakakatazyigwa kuzumanana amilimo yakulwana buzangi Washington njaakali kugwasyilizya. Zyakazwa aawo zyakali nzila yakuchita zibeela-beela zyakasiya masena miingi kaatakwe lukwabililo.
Thomas Fugate, mwaka omwe buyo kuzwa ku kkoleji katakwe luzibo lwakukwabilila cisi, wakali mubelesi wa Dipatimenti ya Lukwabililo lwa Nyika wakali kulanganya busena bupati bwamfulumende bwakulwana nkondo.
Zyakalekkoodwa zyakajanwa a CNN zitondezya kuti mubelesi ku Dipatimenti ya Mfulumende iibeleka obotu uutakwe luzibo lwabusilisi wakabelesya AI kuzyiba zizuminano zya VA zyakumanizya. "AI yakali chibelesyo chitali kabotu pe," syaazibwene umwi wakaamba.
Nikuba kuti kuli milandu, kuvwuntauzya, akubelesya kwaandaanya mbuli chisubulo kubana, Richard L. Bean wakachili mweendelezi wabusena bwakujatila bana bujisi zina lyakwe.
Paige Pfleger, WPLN/Nashville Public Radio, a Mariam Elba, ProPublica, June 7, 2025, 5:00 am ET
Chiindi chakutumizya: Jun-09-2025